ረብሓታት ወረቐት መጻሕፍቲ

1.ምውሳኽ ናይ ጭቡጣት ነገራት ናይ ምዃን ስምዒት ዝያዳ ናይ ዋንነት ስምዒት ክህልዎ እዩ።

እዚ ካብ ዩኒቨርሲቲ ኣሪዞና ዝመጸ መጽናዕቲ ከም ዝሕብሮ፡ ዕድመ ዓበይቲ ተጠቀምቲ ብዘየገድስ፡ ብመንጽር ዋንነት፡ ኩሉ ሰብ ከም ዝኣምን፡ e-መጽሓፍቲን መጽሓፍንናይ ወረቐት መጻሕፍቲኣዝዮም ዝተፈላለዩ እዮም። "እቲ so-ስነ-ልቦናዊ ዋንነት ዝበሃል እንመሃር ምስ ሕጋዊ ዋንነት ወይ ሕጋዊ መሰላት ናይ ግድን ዘይኮነስ፡ ሰባት ብዛዕባ ናተይ እንታይ ምዃኑ ዘለዎም ኣረኣእያ ዝተኣሳሰር እዩ።" መሪሕ ደራሲት ናይቲ መጽናዕቲ፡ ተሓጋጋዚት ፕሮፌሰር ዩኒቨርሲቲ ኣሪዞና፡ ሰብሪና ሁም፡ ብቐንዱ ንኣእምሮኣዊ ምትእስሳርን ባህርን ከም እተጽንዕ ገሊጻ።

ብመሰረት መግለጺ ሁልመ፡ ስነ-ኣእምሮኣዊ ምምልላስ፡ ጽልዋ ሰለስተ ዓበይቲ ረቛሒታት ይስምዖ፡ ሰባት ናይ ገዛእ ርእሶም ንብረቶም ክቆጻጸሩ ይኽእሉ ድዮም ዝብል ስምዒት ይስምዖም ድዩ ኣይስምዖምን፤ መን ምዃኖም ንምግላጽ ኣብዚ ንብረት ይምርኮሱ ድዮም፤ እዚ ኣቕሓ እዚ ድማ ማሕበራዊ ደገፍ ንኽረኽቡ ክሕግዞም ይኽእል ድዩ ኣይክእልን። ናይ ዋንነት ስምዒት። ኣብ ትሕዝቶ ዲጂታላዊ ፍርያት "ጭቡጣት ነገራት ዘይኮነስ" ዝመልአት እያ። ከምዚ ዝኣመሰለ ነገራት ብኮምፒተራትና፣ ብሞባይል ስልክታት ወይ ብደበና ዝካፈልዎ ፋይል ክኸውን ይኽእል እዩ። ካብ ጭቡጣት ነገራት ንላዕሊ ናብ ኣምር ዝወገኑ እዮም።

ሁልመ ሓደ ካብቲ መደምደምታ መጽናዕቶም ኩሎም "መጽሓፍቲ" እኳ እንተኾኑ፡ e-መጽሓፍትን ናይ ወረቐት መጻሕፍቲን ፍጹም ዝተፈላለየ ፍርያት ምዃኖም ገሊጹ። e-መጽሓፍቲ ዝያዳ ከም ናይ ኣገልግሎት ተመክሮ ዝመስሉ ኮይኖም፡ ዝያዳ ተግባራውን ግብራውን ተመክሮ ዘቕርቡ ይመስሉ። ከምኡ’ውን ኣካላዊ መጽሓፍ እንተ ኣንቢብካ ኩሉ ህዋሳትና ኣብዚ ጉዳይ’ዚ ይሳተፍ’ሞ ዝያዳ ዕግበት ዝስምዓካ’ዩ። ብተወሳኺ፡ ብዙሓት ተሳተፍቲ ካብቲ ብኢ-መጽሓፍቲ ዝቐረበ ትሕዝቶ፡ ዋጋታቶም ቁሩብ ኣዝዩ ክቡር እዩ፡ ምኽንያቱ ከምቲ ናይ ወረቐት መጽሓፍቲ ዝስምዖም፡ "ንእሽቶ ስክሪን ምግልባጥ ዝመስል፡ ሓንቲ መጽሓፍ ሓሊፋ" ። ሄልም፡ መጻሕፍቲ ሓደ ካብቶም ቀዳሞት መስተጋብራዊ ነገራት ህጻናት ምዃኖም ኣመልኪቱ። "እቲ ኣካላዊ መጽሓፍ ኣዝዩ ፍሉይ ፍርያት'ዩ። ኣካላዊ መጻሕፍቲ ንብዙሓት ሰባት ዓቢ ትርጉም ከም ዘለዎም ንፈልጥ ኢና።"

2.ንድቃስ ምሕጋዝ፣ ኤሌክትሮኒክስ ድሒሩ ድቃስ ይገብረካ

ረብሓታት ወረቐት-መሰረት መጻሕፍቲ ናይ ምልኣትን ዋንነትን ስምዒት ጥራይ ዘይኮነስ ንጥዕናና ዝያዳ ረብሓ ዘለዎም እዮም። እቲ መጽናዕቲ ከም ዝሕብሮ፡ ኣብ ጣብላ ለይቲ ኣብ ጣብላ ፊልም ምርኣይ ድቃስና ከበላሹን ንግሆ ከም ዝደኸመና ክገብሩና ከም ዝኽእሉን ኣረጋጊጹ። ብለይቲ መጽሓፍቲ ወይ ጋዜጣታት ምንባብ ግን ነዚ ጸገም እዚ ኣይፈጥርን እዩ።

ኣብ ፍርቂ ለይቲ ሞባይል ቴለፎናት፣ ጣብላ ፒሲን E-መጽሓፍቲ e-ን ምጥቃም ዝያዳ ልሙድ እዩ። ካብ ግዜ ድቃስ ንላዕሊ ደንጉና ክንጎትት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ ፍርያት እውን ሓንጎልና ንምዕራፍ ኣጸጋሚ ይገብሮ። እዚ ብርሃን እዚ ንፍሰት ሜላቶኒን ይንክዮ፣ እዚ ድማ ክንድቅስ ኣብ ዝግበኣና እዋን "ንቕኑዕ ክንጸንሕ" የኽእለና።

ኣብ ቤት ትምህርቲ ሕክምና ሃርቫርድ ኣብ ዝተገብረ መጽናዕቲ፡ ጥዑያት ዓበይቲ ዕድሚኦም ካብ 25 ዓመትን ትሕቲኡን ኣብ ፈተነታት ክሳተፉ ተቖጺሮም፡ ንሓሙሽተ ተኸታተልቲ ለይትታት ብዘይ ገደብ ንሓሙሽተ ተኸታተልቲ ለይትታት ጣብላ ኮምፒዩተራት ክጥቀሙን፡ ንሓሙሽተ ተወሳኺ ለይትታት ከም መጻሕፍትን ጋዜጣታትን ዝኣመሰሉ ናይ ወረቐት መጻሕፍቲ ከንብቡ ኣኽኢልዎም። ተሳተፍቲ ብርሃን-ምፍሳስ ጣብላ ክጥቀሙ ከለዉ፡ ብማእከላይ ገምጋም ንፍርቂ ሰዓት ይድቅሱ። እቶም ተሳተፍቲ ትሑት ደረጃ ሜላቶኒን ከም ዝነበሮም፡ ምፍራይ ሜላቶኒን ከም ዘደናጐዩ፡ ዝያዳ ግዜ ድማ ደቂሱ ከም ዘሕለፈ መርመራታት ከም ዘመልክትዎ እዩ። ተሳተፍቲ ብለይቲ ክንድኡ ድቃስ ከምዘይብሎም እኳ እንተገለጹ፡ ንግሆ ድሕሪ ምትንሳእ ዝነበረ ናይ መጀመርታ ሰዓት ግን ክሳብ ክንድኡ ንጹር ከምዘይኮነ ገሊጾም።

እቲ ውጽኢት ከም ዘመልክቶ፡ ብለይቲ ኣርቲፊሻል ብርሃን ዝጥቀሙ ጽላት ኣብ ግዜ ድቃስ ምድንጓይ ከም ዘስዓቡን፡ ንፍሰት ሜላቶኒን ከም ዝዓግቱን፡ ንጽባሒቱ ድማ "ዝደኸመ" ንቕሓት ከም ዘስዓቡን ኣረጋጊጹ። ጋዜጣ ምንባብ ወይ ናይ ወረቐት መጽሓፍ ምንባብ ነዚ ጸገም ኣይፈጥርን እዩ።

3.ዝያዳ ዝድነቕን ዝያዳ ኣብ ትሕዝቶ ዝኽሪ ዘተኮረን

ማቲው ኤች ሽነፕ ዳይረክተር ናይቲ ኣብ መንጎ ዩኒቨርሲቲ ማሳቹሰትስ ቦስተንን ማሳቹሰትስ ኢንስቲትዩት ቴክኖሎጅን ናይ ምትሕብባር ፕሮጀክት ናይ ቪዥዋል ሌርኒንግ ላብ እዩ። ብናቱ ኣረኣእያ፡ ናይ ወረቐት መጽሓፍን E-መጽሓፍን ምምራጽ ኣብ ምርጫታትካ ይምርኮስ። ገለ ሰባት ክላሲካል መጻሕፍቲ ኣብ ኢዶም ምሓዝ ዝብል ስምዒትን ጨናን ምትንኻፍን ይፈትዉ። መጽሓፍቲ ዝፈትዉ ብዙሓት ሰባት ክሳብ ሕጂ ትውፊት ይፈትዉን ንተመኩሮ ናይ ወረቐት መጻሕፍቲ ኣቓልቦ ዝህቡን እዮም። ናይ ወረቐት መጻሕፍቲ ብሓፈሻ ጽቡቕ ዲዛይን ዘለዎም፡ ኣዝዩ ጽቡቕ ትርኢትን ጨናን ዘለዎም ኮይኖም፡ ዝያዳ ሰብኣዊ ዝኾነ ስምዒት ኣለዎም።

ብተወሳኺ፡ ሓያሎ ንኣሽቱ መጽናዕትታት ከም ዘመልክትዎ፡ ኣብ ኤሌክትሮኒካዊ መሳርሒ ካብ ምንባብ ንላዕሊ፡ ንመዘከርታ ምዕቃብ ዝያዳ ትኹረት ዝገበረን ምቹእን ክኸውን ከም ዝኽእል ይሕብሩ። እቲ ጋርድያን ኣብ ኖርወይ ኣብ ዝተኻየደ ፈተነ፡ ሰባት ኣብ Kindle ወይ ኣብ ወረቐት መጽሓፍ ሓጺር ዛንታ ዘንብቡሉ ፈተነ ጸብጺቡ። ብድሕሪኡ ካብ ተሳተፍቲ ሕቶታት ሓቲቶም። እቶም ናይ ወረቐት መጻሕፍቲ ዘንበቡ ዝያዳ እዮም ነቲ ናይ ፍቕሪ መስመር ብቕኑዕ መስርዕ ምዝካር ይከኣል እዩ።

"ኣብ ወረቐት ከነንብብ ከለና፡ ኣብ ጸጋም ገጻት እናረገፉን እናረገፉን እቶም የማናውያን እናቐጠቡ ከም ዘለዉ ብኢድና ክስምዓና ይኽእል እዩ።" ገሊጻ፡ ዋና ተመራማሪ ናይቲ መጽናዕቲ፡ ኣን ማንገን ካብ ዩኒቨርሲቲ ስታቫንገር ኖርወይ። "ምናልባት እዚ ንኣንባቢ ብመጠኑ ሓጊዝዎ ይኸውን፡ ንኣንበብቲ ድማ እቲ ዛንታ ንኽምዕብል ምእንቲ፡ ምዕባለን ምዕባለን ናይቲ ጽሑፍ ዝያዳ ርጉእ ኮይኑ ክስምዖም ገይርዎ'ዩ።"